Spanja bëhet vendi i parë që ka teleskopë robotikë në të pesë kontinentet

Këshilli Kombëtar i Kërkimit i Spanjës (CSIC) ka përfunduar rrjetin e parë të teleskopëve robotikë. Ato janë të pranishëm në pesë kontinente, të njohur si rrjeti BOOTES.

Sistemi i Vëzhguesit Burst dhe Eksplorimi Optik Kalimtar i përfunduar së fundmi (BOOTES) përfshin shtatë teleskopë. Këto teleskopë janë të vendosur në Spanjë, Zelandën e Re, Kinë, Meksikë, Afrikën e Jugut dhe Kili.

Ai është përshkruar si rrjeti më kompleks i këtij lloji. Ai është një burim unik dhe i automatizuar që do të kombinojë të dhëna nga instrumente nga e gjithë bota. Ky rrjet teleskopësh robotikë do të ndihmojë në vëzhgimin e qiellit të natës.

“BOOTES është rezultat i pothuajse 25 viteve përpjekje të vazhdueshme, që kur instaluam stacionin e parë në 1998 në INTA (Arenosillo, Huelva), institucioni që fillimisht mbështeti projektin,” tha Alberto J Castro-Tirado, një shkencëtar në CSIC. 

“Shpërndarja e plotë përfaqëson një moment historik shkencor pasi është rrjeti i parë robotik me prani në të gjitha kontinentet.”

Objektivi kryesor i BOOTES është të vëzhgojë shpejt dhe në mënyrë autonome ‘burimet kalimtare’. Këto burime janë objekte astrofizike që nuk paraqesin një emetim të përhershëm me kalimin e kohës. Në vend të kësaj, ata lëshojnë dritë shkurtimisht, intensivisht dhe papritmas. Zbulimi i këtyre ngjarjeve zakonisht bëhet nga satelitët. BOOTES ofron një përgjigje të automatizuar në kohë reale që lejon karakterizimin e tyre.

Rrjeti do të kontribuojë gjithashtu në studimin e shpërthimeve të rrezeve gama. Këto rreze janë ngjarjet më energjike në univers dhe shoqërohen me vdekjen e yjeve shumë masive. Zbulimi fillestar zakonisht ndodh përmes satelitëve. Satelitët informojnë komunitetin shkencor për shpërthimin në mënyrë që ngjarja të mund të studiohet në detaje.

“Kulmi i rrjetit është një sukses, pasi ka qenë i mundur me një ekip njerëzor dhe me një buxhet shumë më të ulët se projekte të ngjashme”, tha Castro-Tirado.

BOOTES tashmë ka kontribuar në avancimin e kërkimit hapësinor.

Një nga observatorët e tij ishte, në vitin 2017, i vetmi stacion spanjoll që vëzhgoi ngjarjen e njohur si GW170817, zbulimi i parë i një homologu elektromagnetik të valëve gravitacionale në histori. Fenomeni përgjegjës për këtë emetim, bashkimi i dy yjeve neutron, lejoi studimin e parë të njëkohshëm të dritës dhe valëve gravitacionale.

Në vitin 2020, BOOTES kontribuoi gjithashtu në identifikimin e një burimi të prodhimit të shpërthimit të radios me kohëzgjatje shumë të shkurtër në galaktikën tonë.Ky shpërthim i cili iu atribua një ylli neutron në disa studime të botuara në revistën Nature.

Radioteleskopët kanë qenë një pasuri e madhe për shkencëtarët hapësinorë në vitet e fundit, me teleskopin hapësinor James Webb të NASA-s (JWST) ,i cili lëshoi një imazh së fundmi. Imazhi mund të shpjegonte se si u formuan yjet e parë në univers 10 miliardë vjet më parë.

Në fund të vitit të kaluar, u njoftua se punimet e ndërtimit kishin filluar në Afrikën e Jugut dhe Australi. Kjo për të ndërtuar grupin e kilometrave katrorë, i cili do të bëhet radio teleskopi më i madh në botë. Observatori gjigant pritet të përfundojë në vitin 2028.

Rrjeti BOOTES menaxhohet nga IAA-CSIC. Ky rrjet me përfshirje të fortë të Universitetit të Malagës dhe në bashkëpunim me institucione të tjera spanjolle dhe ndërkombëtare.