Lloj i ri i substancës jashtëzakonisht reaktive në atmosferë

Për herë të parë, një klasë krejtësisht e re e komponimeve kimike super-reaktive është zbuluar në kushte atmosferike. Studiuesit nga Universiteti i Kopenhagës, në bashkëpunim të ngushtë me kolegët ndërkombëtarë, kanë dokumentuar formimin e të ashtuquajturave triokside. Një përbërje kimike oksiduese që mund të ndikojë si në shëndetin e njeriut ashtu edhe në klimën tonë globale.

Një përbërës kimik i njohur zakonisht është peroksidi i hidrogjenit. Të gjitha peroksidet kanë dy atome oksigjen të lidhur me njëri-tjetrin. Kjo i bën ato shumë reaktive dhe shpesh të ndezshme dhe shpërthyese. Ato përdoren për çdo gjë, nga zbardhja e dhëmbëve dhe flokëve, deri te pastrimi i plagëve dhe madje edhe si lëndë djegëse raketash. Por peroksidet gjenden gjithashtu në ajrin që na rrethon.

Vitet e fundit, ka pasur spekulime nëse trioksidet – komponime kimike me tre atome oksigjeni të lidhur me njëri-tjetrin. Në këtë mënyrë edhe më reaktive se peroksidet – gjenden gjithashtu në atmosferë. Por deri më tani, kjo nuk është vërtetuar kurrë pa mëdyshje.

“Kjo është ajo që ne kemi arritur tani,” thotë profesori Henrik Grum Kjærgaard. Kjærgaard është autori kryesor i studimit, i sapo publikuar në revistën prestigjioze, Science.”Lloji i komponimeve që zbuluam janë unik në strukturën e tyre. Dhe, për shkak se ato janë jashtëzakonisht oksiduese, ato me shumë gjasa sjellin një mori efektesh që ne ende nuk i kemi zbuluar.”

Hidrotrioksidet (ROOOH), siç njihen, janë një klasë krejtësisht e re e përbërjeve kimike. Studiuesit në Universitetin e Kopenhagës (UCPH), së bashku me kolegët në Institutin Leibniz për Kërkime Troposferike (TROPOS) dhe Institutin e Teknologjisë në Kaliforni (Caltech), kanë demonstruar se këto komponime janë formuar në kushte atmosferike.

Studiuesit kanë treguar gjithashtu se hidrotrioksidet formohen gjatë dekompozimit atmosferik të disa substancave të njohura dhe të emetuara gjerësisht, duke përfshirë izoprenin dhe sulfidin dimetil.

“Është mjaft domethënëse që ne tani mund të tregojmë, nëpërmjet vëzhgimit të drejtpërdrejtë, se këto komponime në të vërtetë formohen në atmosferë, se ato janë çuditërisht të qëndrueshme dhe se ato janë formuar nga pothuajse të gjitha përbërjet kimike. Të gjitha spekulimet tani duhet të ndalen,” thotë Jing Chen, një studente doktorature në Departamentin e Kimisë dhe autori i dytë i studimit.

Hidrotrioksidet formohen në një reaksion midis dy llojeve të radikalëve (shih ilustrimin më poshtë). Studiuesit presin që pothuajse të gjitha përbërjet kimike të formojnë hidrotriokside në atmosferë. Ata vlerësojnë se jetëgjatësia e tyre varion nga minuta në orë. Kjo i bën ato mjaftueshëm të qëndrueshme për të reaguar me shumë komponime të tjera atmosferike.

Me sa duket absorbohet në aerosol

Ekipi hulumtues gjithashtu ka trioksidet nën dyshimin e fortë se janë në gjendje të depërtojnë në grimcat e vogla të ajrit, të njohura si aerosole, të cilat paraqesin rrezik për shëndetin dhe mund të çojnë në sëmundje të frymëmarrjes dhe kardiovaskulare.

“Ato me shumë gjasa do të hyjnë në aerosole, ku do të formojnë komponime të reja me efekte të reja. Është e lehtë të imagjinohet se në aerosolet formohen substanca të reja që janë të dëmshme nëse thithen. Por kërkohet hetim i mëtejshëm për të adresuar këto efekte të mundshme shëndetësore.” thotë Henrik Grum Kjærgaard.

Aerosolët gjithashtu kanë një ndikim në klimë. Ato janë një nga gjërat që janë më të vështirat për t’u përshkruar në modelet klimatike. Dhe sipas studiuesve, ekziston një probabilitet i lartë që hidrotrioksidet të ndikojnë në sasinë e aerosoleve të prodhuara.

“Meqenëse rrezet e diellit reflektohen dhe absorbohen nga aerosolet, kjo ndikon në balancën e nxehtësisë së Tokës – domethënë raportin e dritës së diellit që Toka thith dhe dërgon përsëri në hapësirë. Kur aerosolët thithin substanca, ato rriten dhe kontribuojnë në formimin e reve. Kjo ndikon në klimë, thotë bashkëautori dhe PhD. studente, Eva R. Kjærgaard.